Устод Айнӣ пас аз Инкилоби Октябр роҳбару сарвари адибони тоҷик гашт ва худ ашъори рангин иншо кард. Аммо дар тули солхо мазмуну мундариҷаи идеявии ашъори адиб комилан тагйир ёфт. Акнун ба мавзуъҳои талаботи рӯз даст зада, дар бораи инкилобу озодии мардуми заҳматкаш сухан меронад. Шеърҳои «Марши ҳуррият», «Ба шарафи Инкилоби Октябр», «Якуми май» ва гайраҳо эҷод намуд. Инчунин дар ашъораш мавзуъҳои байналмилаллии дустиву рафокати меҳнаткашони дуне меҳнати софдилонаи мардуми тоҷик мавкеи асоси дошт. Соли 1923 дар Тошканд маҷмуаи ашъори устод бо номи дар «Ахтари Инкилоб» аз чоп баромад.
Пас аз Инкилоби Октябр як гурӯҳ донишмандоне пайдо шуданд, ки мавҷудияти миллати тоҷик ва забону адабиёти моро инкор мекарданд. Садриддини Айнӣ дар шароите, ки забон ва миллаташро инкор карданд ва русҳо бо ҳамкории пантуркистҳо тоҷикон ягона зимомдорони Осиёи Марказиро аз давлатдорӣ маҳрум карданд, бо шаҳомат ва огоҳона истод ва амал кард.
Китоби “Намунаи адабиёти тоҷик”- ро навишт ва дар он се сад шоирро ки бо тахаллуси Бухороӣ, Самарқандӣ, Намангонӣ, Андиҷонӣ, Тирмизӣ, Хуҷандӣ ва… аз ҳазор сол қабл дар Мовароуннаҳр зист доштанд, сабт кард. Ва бо ин бурҳони инкорнопазир мункирони поринагии забон ва миллати тоҷикро бар ҷояшон нишонд. “Намунаи адабиёти тоҷик”- ро дар соли 1926 баъд аз чоп душманон оташ заданд, аммо Айнӣ ба унвони марди худогоҳ ва равшанфикри фидоии миллат, ором нанишаст ва бори дигар дар муқобили Бухарин, ки амри оташ задани китобашро дода буд, аз он дифоъ кард ва иҷозаи нашр гирифт. Дар чунон шароити боэҳтиёт чунин фидокорӣ фақат аз мардони сохта аст, ки дар авҷи равшанфикрӣ ва огоҳӣ қарор доранд.
Устод Садриддин Айнӣ ва Абулқосими Лоҳутӣ ва дигар афроди шоир
Айнӣ ба мукобили ин ҷараёни носолими пантуркизм бархоста, дар ин асар исбот кард, ки тоҷикон мардуми таҳчоии ҳамин сарзамин (Мовароуннаҳру Хуросон) буда, забону фарҳанг ва адабиёти кадима доранд. Устод дар асар намунаҳои зиёде аз эчодиёти адибони пешин ва ҳамзамононаш оварда, исбот менамояд, ки чароги илму адабро кайҳо дар ин сарзамин устод Рудакӣ, Кисоии Марвазӣ, Абуҳафси Суғдӣ ва дигар адибон фурӯзон карда буданд. Ба ҳамин тарик, дар асоси факту далелҳои эътимодбахш таърихи кӯҳан, фарҳангу адабиёти ғани доштани тоҷиконро собит менамояд. Аҳамияти дигари ин асар боз дар он аст, ки барои муҳаққиқони оянда дар омузиши таърихи адабиёти тоҷик маслихатҳои муфид медихад, ки имрӯз хам «Намунаи адабиёти тоҷик» басо арзишманд аст. Ва мардуми моро дар руҳияи худшиносӣ ва ифтихори миллӣ тарбият менамояд Ин асари С . Айнӣ дар таъсисёбии Ҷумҳурии Шуравии Сосиалистии Тоҷикистон нақши босазое гузошт.
Романи «Ғуломон»- ро низ дар байни солҳои 1932 – 1935 навишта онро ба забони узбеки бармегардонад , ки асрар таърихи зиёда аз садсолаи халқи тоҷикро инъикос кардааст. Пас аз ин Айнӣ дар бораи симоҳои барчастаи фарҳанги ва адабии тоҷик ба навиштани асарҳои илмию тадкикоти мепардозад Соли 1934 асари пурарзиши худ дар бораи Фирдавсӣ ва «Шохнома»- и уро ба анчом мерасонад. Хамин тавр, пайдархам асарҳои «Шайхураис Абуалии Сино», «Шайх Муслихиддин Саъди Шерози», «Устод Рудакӣ», «Камоли Хучандӣ», «Алишер Навоий», «Зайниддин Махмуди Восифӣ» ва амсоли инхоро ба табъ мерасонанд.
Мубориза барои хифз ва рушди забон ва адабиёти тоҷик , устворииҶумҳурии Тоҷикистон дар солҳои барпо ва мустаҳкамшавии он, солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ даъвати ҷавонон ба ҳимояи ватан,сохтмони Ҷумҳурии Шуравии Сосиалистии Тоҷикистон хизмати бузурге кардааст.Симои устод С. Айнӣ имрӯз дар тарбияи чавонон ба хисси ватандӯсти ва хештаншинсию миллатдустии ҷавонон саҳифахои нави паруазише мекушояд , устод намунаи баландтарин инсонӣ, ватандусуту комили эътиқод ғурури милли доштан ибрат гирифтан дар ин замони мо ки баъзе чавонон ба чараёнҳои номатлуб ва самтхои тундгарои ки пайвастшавии чавонон ба ном малакати исломи гарвида истодаанд дар қахрамонию фидкории устод Айнӣдар ҳама сӯҳбатхо ва вохурихо бо чавони синну соли гуногун дар тарбияи инсондӯстӣ ва ватапарвариву хештаншионосии онҳо саҳми босазое мегузорад.
Ифтихор аст ки ба меҳнат ва эҷоди ганҷбахши устод С. Айнӣ Мукофоту ҷоизаҳо бо се ордени Ленин, ду «Байраки Сурхи меҳнат»,медалу ифтихорномаҳо, Ҷоизаи давлатии СССР (1950) мукофотони
