Дар минтақаи Осиёи Миёна, мутаассифона як масъалаи нороҳаткунанда вуҷуд дорад, ба номи ҷудоии эрониҳо ва тоҷикҳо; ин ҷудоӣ ба ин маъност, ки мардуми ҳамнажод ва ҳамфарҳанги эронӣ ва тоҷик бо ҳам мутафовит ҳастанд ва тоҷик як чизи дигаре асту эронӣ чк чизи дигар.
Дар кишвари Узбекистон, ки тибқи омори давлатӣ, ҳудуди 30 дарсад тоҷик дорад, дар ҳоле ки мардуми эронитаборе вуҷуд доранд, ки худро на тоҷик, балки эронӣ мехонанд ва гоҳе ё ба забони ҳамон тоҷикӣ ё форсӣ ва ё ба забони узбекӣ ҳарф мезананд, нуктаи дорои аҳамият дар ин ҷо ин аст, ки ин мардум худро эронӣ ва ҷудо аз тоҷикҳо медонанд.
Ин мардуми эронитабор бештар сокини шаҳрҳои Самарқанду Бухоро ва Ҷизах ҳастанд. Далели вуҷуди ин эронитаборҳо марбут ба хушксолӣ ва қаҳтии минтақаи Туркманистони имрӯзӣ дар 200 соли ахир аст, ки ин мардум маҷбур ба тарки шаҳри Марв ва муҳоҷират ба минтақаҳои атроф, дар Эрони имрӯзӣ ва Узбекистон ва Тоҷикистон мешаванд.
Ин мардум бо он ки аз сарзамини аслии худашон муҳоҷират карданд, аммо бо ин ҳол, ҳануз бо ҳам хешованданд ва дар иртибот ҳастанд. Аз мардуми шаҳрҳои Самарқанду Бухоро то Машҳад…
Мутаассифона мардумони тоҷик ва эронитабори ҳозир дар кишварҳои Узбекистон ва Тоҷикистон бо он ки дорои як торих ва фарҳангу забон ҳастанд, аммо дар кишвари Узбекистон, ин миллат худро ҳам мутафовит ва гоҳе ҷудо мегиранд ва бақияи ақвоми дигар дар Осиёи Миёна аз ҳамин сабаб онҳоро аз худ ҷудо медонанд.
Аз далоили дигар, мешавад гуфт, бар асари иттифоқотест, ки дар Тоҷикистон афтодааст. Дар авоили истиқлолияти Тоҷикистон аз Шӯравӣ, сиёсати ин кишвар бо эҷоди бастарҳои фарҳангӣ ва баргашт ба асолати худ, дар ҳоли ёд додани хатти форсӣ ва расмӣ кардани забони форсии тоҷикӣ дар ин кишвар буд.
Мардум худмухтор даргири ёдгирии хатти форсӣ шуданд ва давлат дар телевизиони миллӣ барномаҳои омӯзишии хатти форсиро ба мардум арза мекард. Аммо мутаассифона як идда аз мақомоти зидди фарҳанги тоҷик ва русгаро сар бароварданд ва бо шиорҳои миллинамо ба тамоюз бахшидани ин миллат пардохтанд ва дар ҷаласоти давлатӣ ин суханро ки: мо тоҷик ҳастем ва на эроонӣ ва бояд ба хатти тоҷикӣ (хатти кириллӣ, ки мутааллиқ ба забони русӣ аст), бихонем ва бигӯему бинависем. Забони мо зам тоҷикӣ аст, на забони форсӣ, магар мо эронӣ ҳастем ва ҳарфҳое монанди ин…
Ин суханон, ки Шоҳсултонов аз намояндагони ҳозир дар ҷаласаи Маҷлиси миллии Тоҷикистон ба забони русӣ мезад, боиси таҳти таъсир қароргирии иддае шуд ва мароҳили ташдид шудан ва иҷроии он пас аз ҷанги дохилии Тоҷикистон оғоз шуд ва дубора мардум монанди замони шӯравӣ, бо алифбои кириллӣ, ба забони форсии тоҷикӣ менависанд.
Дар ҳамаи адвор ва асноди торихӣ ин ошкор аст, ки вожаи тоҷик бо вожаи форс баробар аст ва тоҷик ва эронӣ дорои як торих, як нажод ва як фарҳанг ҳастанд
. Вале мутаассифона ба хотири сиёсатҳои хоинонаи коммунистӣ ва ва далелҳои дигар, ки то кунун идома дорад, ин мардум аз ҳам ҷудо хоҳанд монд, магар ин ки худи ҳамин мардум бо ҳам муттаҳид шаванд ва ин ҷудоӣ ва тафриқаро худашон ба воситаи ҳамфарҳангӣ ва иштирокоте, ки бо ҳам доранд, аз байн бибаранд.
