Чанд банд аз тарҷумаи “Суруди портии марворид”
Дар бораи торихи матн, чандин назари мутафовит вуҷуд дорад.
Матн дар асл бахше аз рисоли “Аъмоли Тумос” буд, ки яке аз мутуни муқаддаси ғайрирасмии масеҳист.
Дар ин рисола мехонем, ки Тумоси Қиддис аз ҳавориюни Масеҳ дар Ҳиндустон гирифтор ва зиндонӣ мешавад ва дар он ҷо бо хондани ин суруд, ки таъсири ҷовидонае дошта, муваффақ Портии марворид Матни суруди мешавад, бандҳои худро бикушояд ва озод шавад.
Бинобар ин нигорандаи “Аъмоли Тумоэҳтимолан як аср баъд аз марги Масеҳезистааст, ин сурудро ҳамчун монтрои ҷодуӣ ва тилисми асаргузор мешинохтааст. Бархе монанди Налид, бар ҳамин асос торихи матнро дар ҳамин даврон, яъне миёнаи қарни 36 торихӣ (асри дуввумиодӣ) қарор додаанд. Виденгрен ҳам онро ба баъд аз асри масеҳӣ марбут донистааст.
Бо ин ҳама, асли матн ба шароити торихии мутафовите ирҷоъ медиҳад, ки қадимитар аз ин даврон аст. Дар матн ишорае ба Сулукия ё Тисфун намебинем ва шаҳри аслӣ Миёнрудони Бобул номида шуда ва ирҷоъҳое ба ҳисор ва буткадаи ин шаҳр дида мешавад. Дар матн чунин менамояд, ки Бобул бахше аз қаламрави берунии Ховар ва ҳамто бо Миср бошад. Ин нуктаест, ки Бежани Ғайбӣ – ки тарҷумаи хубе аз матн ба даст дода – низ ба он ишора кардааст.
Ҳамчунин ишора ба Мишон (Мешон) дар мақоми як маркази тиҷории муҳим ва марзи Иқлими Шарқӣ нишон медиҳад, ки матн эҳтимолан замоне тадвин шудааст, ки ашкониён Мишонро дар ихтиёр доштаанд, аммо ҳануз Бобулро фатҳ накарда буданд.
Пас барои арзёбии замони пайдоиши матн, ба назарам се шоҳид дорем, ки ағлаб нодида ангошта шудааст.
Нахуст он ки бофти сиёсии тавсифшуда дар матн тамоюзе байни Шоҳи Шарқ ва боқии нуқот қоил аст ва ин Шоҳи Шарқ, Эрони Ховарӣ ва Ҷанубиро дар ихтиёр дорад.
Дуввум он ки марз миёни Ховар ва Бохтари Мишон аст ва Бобул ва Миср берун аз Подшоҳии Шарқ дониста шудаанд.
Севвум он ки дар матн аносуре вуҷуд дорад, ки ба даврони пеш аз истиқрори ашкониён бар саросари Эронзамин ишора мекунад. Масалан ба ганҷина ва амволи қиматии зиёд ишора шуда, вале ҳеч ирҷое ба сикка ё пул намебинем ва чунин вазъияте танҳо дар асри ошуби пасоискандарӣ мисдоқ доштааст. Дар даврони ҳахоманишӣ иқтисоди пулии шукуфое дар қаламрави Эронзамин барпо буд ва пас аз якпорча шудани муҷаддади Эронзамин ба дасти Меҳрдоди Аввали Ашконӣ бори дигар, чунин иқтисоде эҳё шуд. Ғиёби низоми пулӣ ва ошуфтагӣ дар қтисоди мубтанӣ бар сикка, ба даврони Сулукӣ муртабит мешавад, ки бо истиқрори давлати ашкониён дар Эрони Шарқӣ ҳамзамон аст..
