Камолхоҳии инсон
Пурсишу посухҳои маърифатӣ
Пурсише, ки дар ин навишта матраҳ аст, марбут ба камолхоҳии инсон буда ва чароии камолхоҳии инсонро мавриди баррасӣ қарор медиҳад.
Инак пурсиш чунин аст:
Чаро инсон камолхоҳ аст; ва чаро аз камол хоҳони бениҳояти он аст?
Тавзеҳ ин ки:
Ҳамаи инсонҳо масалан хоҳони огоҳӣ ва донистан ҳастанд ва аз надонистан ва адами огоҳӣ мутанаффиранд, зеро донистан ва огоҳӣ камол аст. Ва тоза, огоҳии бениҳоятро хоҳонанд, на огоҳии маҳдудро. Шумо донишмандеро суроғ надоред, ки бигӯяд, дигар намехоҳам бидонам ва биомӯзам, балки баръакс ҳар чи бидонад, боз ҳам ба дунболи донистан меравад.
Хулоса, шумо касеро дар дунё намеёбед, ки бигӯяд: ман ҷаҳл ва надонистанро бар илм ва огоҳӣ тарҷеҳ медиҳам. Агар касе якчунин эътиқоде дошта бошад, ӯро ба ҳамоқат нисбат медиҳед.
То ба кунун, аҳаде аз атеистҳо натавониста ин муамморо бар асоси тафсири атеистӣ аз инсон, тавҷеҳ кунад ва ба он посух бидиҳад. Оё мегӯяд, огоҳӣ мӯҷиби беҳтар зистан аст? Масалан, бештар ёфтани асбоби зиндагии мураффаҳ?
Дар ҳоле, ки инсон барои огоҳ шудан ва донистан, ҳатто ҳозир аст доштаҳои худро қурбон кунад, на баръакс, яъне чунин нест, ки мехоҳад огоҳ бишавад, то бештар дошта бошад.
Бинобар ин, ин муаммо фақат ва фақат бар асоси тафсири илоҳӣ аз инсон муяссар асту бас. Зеро инсон мавҷуде Худогуна аст, ӯ «руҳе дамидашуда» аз Худост, ранги худоӣ дорад. Ва чун Худо камоли мутлақ ва бениҳоят аст, инсон низ мехоҳад мисли ӯ бишавад; мехоҳад ҳама чизро бидонад.
Ва ҳамчунин мехоҳад бар ҳама чиз қодир бошад, чун қудрат камол аст. Инсон аз заъф ва забунӣ ва нотавонӣ мутанаффир аст. Оё касе аз атеистҳоро суроғ доред, ки ба ин суол посух биёбад, ки чаро ту аз ин ки заъифат бихонанд меранҷӣ? Дӯст дорӣ, ҳама қодир ва тавоноят бидонанд?
Ва низ инсон мехоҳад зебо бошад, чун зебоӣ камол аст ва ҳамаи инсонҳо зебоиро дӯст доранд ва ба сӯйи зебоӣ ва ҷамол кашида мешаванд ва аз зиштӣ ва қабоҳат мутанаффиранд ва аз он мегурезанд. Оё касе аз атеистҳоро суроғ доред, ки бигӯяд, ман аз зебоӣ мутанаффирам ва зиштиро дӯст дорам? На! Чун Худо зебост. Инсон ҳам мехоҳад мисли Худо зебо бошад.
Худоё! Чунонам кун, ки фақат туро бихоҳам ва ранги туро дошта бошам!
Сайидюнуси Истаравшанӣ
Тоҷнек
