Тангаи Ҳурмуз – поёни Амрико
Поёни эҳтимолии Амрико
Шояд тангаи Ҳурмуз поёни Америка бошад…
Ray Dalio — воқеъанигор, муҳаққиқи таърихи 500 соли империяҳо ва мудири сармояҳои миллиардӣ матлаберо нашр кардааст. Ӯ таҳлилгари машҳур аст дар бораи “давраҳои суқути империяҳо” бисёр менависад. Дар он матлаб як ҷумла ҳаст, ки ҳама чизро хулоса мекунад:
«Аз даст додани назорат бар Ҳурмуз барои Америка метавонад монанди аз даст додани қанати Сувиес (канали Суэц) барои Британия дар соли 1956 бошад».
СОЛИ 1956 ПОЁНИ БРИТАНИЯ
Дар тӯли 200 сол Бритониё абарқудрати ҷаҳон буд. Пули он фунти стерлинг, пули асосӣ дар саросари ҷаҳон буд. Нерӯи баҳрии он бар уқёнусҳо ҳукмравоӣ мекард. Нуқтаи асосии қудрати он қаноти Суес (канали Суэц) буд..
Қисми бузурги тиҷорати ҷаҳон аз ҳамин канал мегузашт. Британия, ҳамоне, ки каналро назорат мекард, бозор ва тиҷорати ҷаҳонро зери назар дошт..
Соли 1956 Миср каналро миллӣ кард ва гуфт: «Ин акнун моли мост»..
Британия таҳдид кард: «Ё каналро боз кунед, ё мо меоем». Миср қабул накард..
Британия ҳамроҳ бо Франсия ва Исроил ҳамла карданд. Натиҷа чунин шуд, ки Америка, Шӯравӣ (СССР) ва СММ иҷозаи давоми ҷангро надоданд ва гӯфтанд: «Бас аст»..
Британия маҷбур шуд ақибнишинӣ кунад. Дар он рӯз ҷаҳон таҳаввули бузургеро дид: Британия дигар ҳамчун абарқудрат боқӣ намонд.
- Фунти стерлинг заиф шуд;
- Иттифоқчиён дур шуданд;
- Мустамликаҳо истиқлол гирифтанд;
- Сармояҳо аз Бритониё хориҷ шуданд;
Британия ҳамчун як давлати қавӣ дигар боқӣ намонд. Вақте ин фикр дар зеҳни ҷаҳониён ҷой гирифт иттифоқҳо аз ҳам пошиданд, сармоягузорҳо бо сармояҳяшон фирор карданд низом суқут кард..
Дар тӯли 20 сол, Британия ба як кишвари оддӣ табдил ёфт. Империяи 200 – сола аз як канал поён нарафт, балкӣ аз як “тасаввур” поёнтар рафт…
ТАНГАИ ҲУРМУЗ
Тақрибан 20% нафти ҷаҳон; нафти Саъудӣ, Аморот, Кувейт ва Ироқ аз тангаи Ҳурмуз мегузарад. Агар ин роҳ баста шавад, нархи нафт боло меравад, иқтисоди ҷаҳон фалаҷ мешавад, Европа бо суръат ба буҳрони энержӣ гирифтор мешавад ва заводу фабрикаҳои саноатӣ дар Осиё бозмемонанд, маътал мешаванд…
Тасаввур кунед, танҳо як нақб аст дар як шоҳроҳ; ҳама чиз аз он мегузарад: ғизо, сӯзишворӣ, мол ва як нафар дар даромадгоҳи он меистад ва мегӯяд: «Бе иҷозаи ман касе намегузарад». Ин аст маънои назорати тангаи Ҳурмуз…
ҚОНУНИ ТАЪРИХ АЗ НИГОҲИ ДАЛИО
Далио – он ки ҳаводиси 500 соли таърихи империяҳоро омӯхта, баррасӣ кардааст мегӯяд:
«Ҳама империяҳо ба як шакл поён меёбанд: Як қудрат ба вуҷуд меояд, роҳҳои тиҷорат ва пулро инҳисор (монополия) ва назорат мекунад, ҷаҳон ба он бовар мекунад, сипас як қудрати (хурдтар) дигар онро дар як роҳи муҳимми тиҷоратӣ ба чолиш мекашад. Агар қудрати бузург пирӯз шавад, нуфузаш бештар мешавад ва агар натавонад ҳама чиз тағйир меёбад:
- боварӣ аз байн меравад;
- иттифоқчиён дур мешаванд;
- сармояҳо аз ҳам мепошанд, мегурезанд;
- империя суқут мекунад;
Ва боз Далио мегӯяд: «Вақте қудратҳо дар қарз ғарқ мешаванд ва нишонаи заъфи низомӣ нишон медиҳанд, мебинӣ, ки чӣ гуна боварӣ ба онҳо аз байн меравад, асъорашон заъиф мешавад ва мақоми онҳо ҳамчун пули ҷаҳонӣ коҳиш меёбад…»
ВАЗЪИ АМЕРИКА
- қарзи берунӣ 38 триллион доллар;
- фоиз, зиёда аз 1 триллион солона;
- ҷангҳои бо ҳазинаи бузург: Ветнам, Афғонистон, Ироқ.
Имрӯз ба зеҳни бисёриҳо ин суол буруз кардааст: “оё Америка ҳанӯз ҳамон қудрати пешина аст?!”
Ба гуфтаи Далио “Дар ҷанг, қобилияти таҳаммули дард муҳимтар аз қобилияти расондани дард аст…”
ХУЛОСАИ ДАЛИО
Далио мегӯяд: «Тангаи Ҳурмуз метавонад нуқтаи ниҳоӣ ва сарнавиштсоз барои Америка бошад. Агар пирӯз шавад, доллар қавӣ мемонад, иттифоқҳо бо иттифоқчиён мустаҳкам мешаванд. Агар мағлуб шавад, доллар заиф, тилло боло меравад ва низоми ҷаҳонӣ тағйир меёбад…»
Хулосаи ниҳоӣ
Таҷрибаи 500 соли таърих як чизро муайян мекунад:
Империяҳо вақте поён меёбанд, ки роҳҳои муҳимми тиҷоратиро аз даст медиҳанд. Португалия поён ёфт. Ҳолланд ва Британия қудрати худро аз даст доданд. Оё навбати Амрико нарасидааст?!
Ҷавоб дар тангаи Ҳурмуз аст!
Тарҷума
Манбаъ: фейсбук, сафҳаи шахсии Муҳаммадсаид Ризоӣ
Тоҷнек
