Азоби виҷдон
“Инро шумо дидаед ва ин масъала хеле матраҳ аст: бархе афрод, ки кори баде мекунанд ва гуноҳи хеле бузурге муртакиб мешаванд, баъд, аз даруни худашон, аз қалби худашон дучори азоби виҷдон мешаванд. Масалан як одам қотил аст, таҳти таъсири як ҳаяҷон – ҳаяҷонҳои аҳмақонаи ҷавонӣ, ки афрод гирифтораш мешаванд – қарор мегирад, баъд мебинед як хунеро ба ноҳақ мерезад. Дар ҳамон гармогарми анҷоми қатл фирор мекунад ва басо ҳаст худашро ҳам аз назарҳо махфӣ мекунад.
Аммо баъд, ки андаке ин ғазаб фурӯ менишинад ва ҳолати таодул ба ӯ даст медиҳад, виҷдон шурӯъ мекунад ба фаъолият кардан, он манзара дар назараш муҷассам мешавад, ки вақте он бегуноҳро мекушт, ӯ чӣ мегуфт, чӣ ҳолате дошт, чаро ман куштам, ман намебояд ӯро мекуштам. Виҷдон шурӯъ мекунад ба маломат кардан. Ончунон аз дохил ӯро пойи мизони ҳисоб ва ба муҳокима мекашад ва ончунон бо шаллоқи маломат ба сари ӯ мекӯбад, ки як вақт мебинед худаш меояд худашро муаррифӣ мекунад, мегӯяд: қотил манам, ҳар коре мехоҳед бикунед; ва гоҳе мегӯяд: биёед маро зудтар муҷозот кунед, ки ман аз азоби виҷдони худам раҳоӣ пайдо кунам. Чаро?
Барои ин ки Худои Мутаол дар даруни ҳар касе як виҷдон қарор додааст, ин нури виҷдон сӯ-сӯ мезанад, мунтаҳо ҳар чи одам бештар гуноҳкор бошад, нури ӯ заифтар ва фазо ториктар ва ғуборолудтар мешавад. Гуфт:
Ҳақиқат саройест ороста,
Ҳавову ҳавас гарди бархоста.
(Саъдӣ)
Гардҳо ҳар чи ки зиёдтар бошад, нури ӯ камтар аст, вале ҳаст. Ва гоҳе мерасад ба марҳилае, ки инсон дучори ҷунун мешавад. Бисёре аз ҷунунҳо натиҷаи виҷдони муаззабшуда аст…”
(Муртазо Мутаҳҳарӣ, Ошноӣ бо Қуръон)
Тоҷнек
tajnek.com
