Гиёҳшинос
Достонҳои омӯзанда
Муаллимони Карл Линней (Carl Linnaeus) дар мадраса, бо камоли яъсу навмедӣ, ҳама бо ҳам иттифоқ карданд, ки ба падари Карл, ки як нафар кашиш буд пешниҳод ва насиҳат кунанд, ки бе ҷиҳат интизори пешрафти фарзандашро дар кори таҳсилу дарс хондан надошта бошад, зеро ҳеч гуна фаҳму истеъдоде дар ӯ мушоҳида намешавад; беҳтар аст як кори муносибе барои фарзандаш пайдо кунад ва ба дунболи он кор бифиристад.
Вале падару модари Линней рӯи алоқаи фаровон ба фарзанд, бо ҳамаи навмедӣ ва таассур, вайро барои омӯзиши илми тиб ба донишгоҳ равона карданд. Аммо чун бизоате надоштанд, фақат маблағи андаке барои харҷи даврони таҳсили ӯ пардохтанд ва агар тараҳҳум ва кӯмаки як марди некӯкор, ки дар боғи донишгоҳ бо Линней ошно шуда буд набуд, фақру тангдастӣ ӯро аз по дармеоварад.
Линней бар хилофи майли падару модар, ба риштае, ки ӯро ба дунболи он фиристода буданд алоқае надошт, ба риштаи гиёҳшиносӣ алоқаманд буд. Ӯ аз кӯдакӣ гиёҳҳоро дӯст медошт ва ин хислатро аз падараш ба ирс бурда буд. Боғи падараш аз набототи зебо пӯшида буд, ва аз ҳамон вақт, ки Линней даврони кӯдакиро тай мекард, модараш одат карда буд, ки ҳар вақт ӯ гиря ва фарёд мекунад, гуле ба дасташ диҳад, то ором гирад.
Дар хилоли даврае, ки дар донишгоҳи тиб таҳсил мекард, навиштаи як гиёҳшиноси фаронсавӣ ба дасташ афтод ва алоқаманд шуд дар асрори гиёҳҳо мутолиа кунад. Дар он даврон яке аз масоили рӯз, ки мавриди таваҷҷӯҳи донишмандони гиёҳшинос буд, тарзи табақабандии саҳеҳи гиёҳҳо ва наботот буд. Линней муваффақ шуд як навъ табақабандии хоссе бар мабнои тазкиру таъниси (нару модаи) гиёҳон ибтикор кунад, ки бисёр мавриди таваҷҷӯҳ қарор гирифт. Китобе, ки вай дар ин замина мунташир сохт мӯҷиб шуд, ки дар ҳамон донишгоҳе, ки дар он ҷо таҳсил мекард, барои вай дар риштае, ки маълум шуд истеъдоди он риштаро дорад, мақоме дасту по кунанд, вале ҳасодати дигарон монеъ шуд, ки ин кор ҷомаи амал бипӯшад.
Линней аз муваффақияти худ сармаст шуд. Аввалин бор буд, ки лаззати муваффақиятро мечашид. Аз ин рӯ, ба он пешомад (ҳасодати ҳасудон) аҳаммияте надод ва барои худ як маъмурияти илмӣ дасту по кард ва омодаи як сафари тӯлонӣ барои таҳқиқ ва мутолиа дар табиат гардид. Аз асбоби сафар, як ҷомадон ва мухтасаре либосҳои зер ва як заррабин ва миқдоре коғаз бардошт ва танҳо ва пиёда ба роҳ афтод. Вай ҳафт ҳазор километр роҳро бо мувоҷиҳаи мушкилоти аҷиб ва шуниданӣ тай кард ва бо ғанимати бузурге аз маълумот ва мутолиот баргашт ва дар соли 1735, яъне се сол баъд аз он ҷараён, чун мулоҳиза кард дар ватани хеш Суэд (Шветсия) ҷуз корҳои нопойдор ба даст намеояд, ба Ҳомбург рафт ва дар он ҷо ҳангоми боздиди яке аз музейҳо яке аз ганҷинаҳои худро, ки дар ин сафар ба даст оварда буд ва ба вуҷуди он бисёр муфтахар буд, ба раиси музей нишон дод ва он як мори обӣ буд, ки ҳафт сар дошт. Ин сарҳо на фақат шабеҳи сари мор, балки монанди сари росу (хорки) буданд.
Қозии маҳал аз ин боздидкунандаи наҳсу шум сахт хашмгин шуд, амр дод, то ӯро ихроҷ кунанд. Линней боз ҳам мусофиратҳои худро идома дод ва тайи роҳ рисолаи дуктурои худро дар илми тиб гузаронид ва ҳатто тавонист китоби худро ба номи “Дастгоҳи табиат” дар байни роҳ дар яке аз шаҳрҳо ба чоп бирасонад. Ин китоб барои ӯ шӯҳрате ба вуҷуд овард ва яке аз сарватмандони Омстердом ба ӯ пешниҳод кард, ки боғи зебо ва бемонанди ӯро идора кунад ва ба ин тариқ муваффақ шуд лаҳзае ба пойи хастаи худ истироҳат бидиҳад. Ва аз лутфи ҳомии некӯкори худ, тавонист кишвари Фаронсаро низ боздид карда дар ҷангалҳои он ба ҷамъоварии анвои гиёҳони он ҷо машғул шавад.
Саранҷом дарди ғурбат ва алоқа ба ватан ӯро гирифт ва ба Суэд кишвари худаш бозгашт. Ватан ин бор қадрашро донист ва ифтихороте, ки лозимаи нубуғ ва пуштикор ва иродаи ӯ буд, ба вай — ки як рӯз муаллимони мадраса узрашро хоста буданд — ато кард.
(Манбаъ: Достони Ростон, таълифи шаҳид Мутаҳҳарӣ)
Тоҷнек
tajnek.com
