Марде аз кишвари истеъморӣ ва мухолиф бо низоми истеъморӣ
Профессор Сайфулло Муллоҷон
(Дар зодрӯзи Шарл де Гол – марде ки ошиқи Фаронса ва таърихи сарзамин худ буд).
Шарл Андре Жозеф Мари де Гол (1890-1970) дар хонаводаи профессори фалсафа ва адабиёт ба дунё омада, аз овони кӯдакӣ ошиқи хондани таърих ва достонҳои қаҳрамонии фаронсавиёни номдор буд. Ишқ ба хондан вайро шефтаи Меҳан ва ҷоннисори роҳи озодиву сарбаландии кишвар сохт. Хидмат ба Меҳану миллат дар асри ноороми ӯ ҷуз аз роҳи низомӣ тасаввурнопазир буд. Бо ин ҳадаф дар омӯзишгоҳи низомӣ таҳсил карду вориди артиши Фаронса шуд.
Шарл де Гол дар хотироташ навиштааст, ки “Падарам марде андешаманд, бофарҳанг ва суннатӣ буд, ки руҳаш бо эҳсоси азамати Фаронса оғушта шуда буд. Ӯ ба ман ТАЪРИХро омӯхт. Дар Порис ҳеч чиз беҳ аз намодҳои шоирона маро амиқан таҳти таъсир қарор надод. Торикии шаб, ки бар калисои Нотердам фурӯд меомад, азамати ғуруби Версал ва Тоқи нусрат, ки бо нури офтоб рушан мешуд, парчамҳои ғаниматгирифта аз душман, ки аз сақфи Лизанвалид овезон буд”
Дар замони ҷанги якуми ҷаҳон (1914-1918) асири олмониҳо гашта, чанде баъд китоби хотироти асорати хешро мунташир кард. Чун Олмон дар ҷанги ҷаҳонии дувум Фаронсаро ишғол кард, ӯ ба Ингилистон рафт ва ҷунбиши муқовиматро таъсис дода, моҳи августи соли 1944 барои озод кардани Порис ба кишвар баргашт. Сиёсатмадор де Гол тавонист, новобаста аз саҳми ночизи Фаронса дар пирӯзӣ бар Олмон худро дар радифи ИМА, ИҶШС ва Британияи Кабир қарор диҳад ва дертар ҳамчун узви доимии Созмони Миллал гардад. Маъруф аст, ки 8-уми майи соли 1945 фельдмаршал Вилҳелм Кейтел, ки санади таслимшавии Олмонро имзо мекард, бо дидани намояндаи Фаронса дар миёни муттаҳидин бо таҷҷуб пурсид, «Оё инҳо низ бар мо пирӯз шуданд?»
Пас аз итмоми ҷанг ҷабҳаи миллиро таъсис кард. Дар вазифаҳои гуногун, аз ҷумла, вазири дифоъ, сарвазир ва Президент адои хидмат кардааст. Дар давраи дувуми риёсати ҷумҳуриро бар дӯш доштан истиқлоли кишвари Алҷазоирро эълон кард. Соли 1966 дар иқдоми бесобиқае дафтари НАТО дар Парижро баста, Фаронсаро аз фаъолиятҳои низомии ин иттиҳодияи низомӣ канор кашид. Ӯ бо ҳамон рутбае ки аз ҷанги ҷаҳонии дувум берун омад боқӣ монд ва иҷозат надод барояш рутбаи болотаре ато кунанд. Ҳамчунон ӯ дархости мушовири чоплусашро, ки мехост китоберо бо номи ӯ мунташир кунанд шадидан рад карда, ӯро аз наҳди худ ронд.
Соли 1969 вақте дархости (!) де Гол барои маҳдуд кардани ихтиёроти сенат (парлумон) пазируфта нашуд, ӯ ба истеъфо рафт ва 17 моҳ пас аз он дори фониро пидруд гуфт.
Де Гол ҳанӯз соли 1952 васият кард, ки вайро бедабдабаву шукӯҳ, танҳо дар ҳузури хешовандону ҳамразмонаш ба хок супоранд. Новобаста ба ин, дар маросими видоъи ӯ сарони 84 кишвари ҷаҳон ширкат варзиданд!
Вақте де Гол фавтид, раиси ҷумҳури Фаронса Жорж Помпиду дар муроҷиати радиоӣ ба мардуми Фаронса гуфт, “Мардону занони Фаронса! де Гол вафот карду Фаронса ятим шуд”.
Ӯ ҳарчанд як марди масеҳии католик буд, вале маросимҳои динии худро пинҳон аз чашми мардум иҷро мекард, то ба асли секулор (дунявият)-и давлат латма ворид нашавад. Аммо ҳар рӯз дар ҷои махсуси қаср, ки барояш муҳайё карда буданд, даст ба ниёиш мебардошту мегуфт: “Парвардигоро, ман қурбонии кучаке ки дар тавони мани бандаат ҳаст анҷом медиҳам, Ту бо бузургии худ онро аз ман бипазиру қалами авф бар гуноҳони ману гузаштагони ман бикаш!”
Франсуа Миттеран – яке аз рақибони Шарл де Гол, дар бораи рақибаш гуфта буд: “ҳеч фаронсавие ба андозаи де Гол Фаронсаро дӯст надошт. Де Гол сухунгӯ ва намоди шахсият ва виҷдони Фаронса буд!” Ричард Никсон дар маросими видои де Гол гуфт: “Ӯ ниёзе ба муҷассама надорад, зеро худ бинои ёдбуде бо номи Фаронсаро сохта, ки дар ҷаҳон беназир аст”.
Вақте соли 1989 дар Фаронса дусадсолагии инқилоби бузургро ҷашн мегирифтанд, миёни мардуми Фаронса пурсиш гузаронда шуд, ки маҳбубтарину машҳуртарин фаронсавии таърих кист. Бештари пурсидашудагон де Голро маҳбубтарин фаронсавӣ дар тули таърих номиданд.
Як кори дигари Де Голл барои ман аҷиб аст. Ин ки ӯ аз зумраи раҳбароне буд, гоҳе азоби виҷдон мекашанд ва корҳое мекунанд, ки миллатҳои ҷаҳонро ба озодӣ ва истиқлол мерасонад. Ҳамин де Гол соли 1958 сухане гуфт, ки ҷаҳонро такон дод. Ӯ дар шаҳри Брозовили Конго дар миёни мардум гуфт “дар баробари тамоюлоти истиқлолталабонаи ҳеч иқдоме нахоҳам кард. Замоне фаро расида, ки мо мустаъмараҳоро раҳо созему бигузорем ба ҳоли худ бошанд”. Ин сухан аз забони роҳбаре садо дод, ки бар эҳсосоти насиюнолистии мардуми хеш такя карда, қудрат ёфта буд. Дар зарфи 4 соли баъди ин суханронӣ бештари кишварҳои Африқо ба истиқлол расиданд. Дар ҳамин вақт, ки де Гол ин суханро гуфт, баъзе нухбагони кишвари Конго шадидан ҷонибдори истеъмори Фаронса буданду дар ниҳояти беномусӣ ба забони истеъморгарон суҳбат мекарданд ва бо ин амали худ мебололиданду онро нишонаи пешрафту тамаддун медонистанд, ҳамон гуна ки бозмондагони истеъмории мо низ ҳанӯз шефтаи фарҳангу забону султаи бегонаанд…
tajnek.com
Тоҷнек
