Масъалаи аслии торих – ибрат гирифтан
Торих дар баёни шаҳид Оятуллоҳ Хоманаӣ
“Нуктаи балиғе дар Қуръон аст, ки моро ба фикр меандозад. Қуръон ба мо мегӯяд: Нигоҳ кунед ва аз гузаштаи торих, дарс бигиред. Ҳоло мумкин аст баъзе биншинанд ва фалсафабофӣ кунанд, ки гузашта, барои имрӯз наметавонад сармашқ бошад. Коре ба кори онҳо надорам. Қуръон, ки содиқи мусаддиқ аст, моро ба ибрат гирифтан аз торих даъват мекунад”.
“Агар торих як чизи аслӣ набуд, Қуръон бо ин азамат, – ки аслан барномаи инсонсозӣ ва барномаи башарият аст – торихро вориди худаш намекард; аммо шумо мебинед, ки дар Қуръон ҳаст; албатта бахшҳое, ки барои баёни аҳдофи Қуръон корсоз аст. Бинобар ин, торих муҳим аст”.
“Торих чизи муҳимме аст. Торихро ба унвони як чизи кучак ё ҳошияӣ набояд хиёл кард; торих воқеан муҳим аст. Торих, дарс ва ганҷинаи иттилооти мо аз гузаштаи башарият аст; саргузашти мост. Магар мешавад, нисбат ба торих беэътино буд? Ҳамаи улум ва ҳамаи маориф ва ҳамаи талошҳои башарӣ ва ҳамаи он чӣ ки имрӯз дар ин саҳнаи олам вуҷуд дорад, фақат замони ҳол аст; миллионҳо баробари ин талошҳо дар гузашта анҷом гирифтааст. Саргузашти инҳо, яъне торих”.
“Торих на сиёсат аст, на фарҳанг, торих аст. Торих, яъне он чи ки аз ҳаводис ва вақоеъ сабт шудааст. Албатта ин ҳаводис ва вақоеъ, сиёсат ҳам ҳаст, фарҳанг ҳам ҳаст, ҳунар ҳам ҳаст ишқ ҳам ҳаст, мусибат ҳам ҳаст, дард ҳам ҳаст, буғз ҳам ҳаст, кина ҳам ҳаст, ҳамаи инҳо вақте бо ҳамдигар сабт шуд, мешавад, торих”.
Тоҷнек
